FAKRO przed UPC – jakie wnioski płyną z tej sprawy dla polskich firm?

Jednolity Sąd Patentowy (JSP lub UPC) miał uprościć dochodzenie praw patentowych w Europie oraz zapewnić szybsze rozstrzyganie sporów. W praktyce oznacza jednak również, że polska firma może zostać pozwana przed zagranicznym sądem, w obcym języku (postępowania prowadzone są co do zasady w języku angielskim, niemieckim lub francuskim, w zależności od Izby Sądu) i ponosić znaczące koszty obrony.

Przykładem jest sprawa FAKRO. W sierpniu 2024 r. kilka spółek z GRUPY FAKRO zostało pozwanych przed Oddziałem Lokalnym UPC w Hamburgu. Językiem postępowania był język niemiecki. Co ciekawe, w chwili wniesienia pozwu, sprzedano jedynie kilkanaście sztuk kwestionowanego produktu FAKRO.

1. Ile kosztuje obrona polskiej firmy w obcym systemie?

Równolegle do postępowania o naruszenie konieczne stało się dla FAKRO prowadzenie postępowania o unieważnienie spornego patentu. Łączne koszty opłat sądowych i pełnomocników wyniosły kilkaset tysięcy euro. To pokazuje, że nawet przy niewielkiej skali sprzedaży produktu przedsiębiorca może zostać zmuszony do angażowania znacznych środków finansowych w obronę swoich interesów prawnych. Co istotne, koszty te muszą zostać poniesione przez pozwanego już w toku postępowania, niezależnie od jego ostatecznego wyniku. Nawet w przypadku wygranej odzyskanie poniesionych wydatków następuje dopiero po zakończeniu postępowania i tylko w zakresie, w jakim sąd zasądzi ich zwrot od strony przegrywającej. Dla wielu przedsiębiorców, zwłaszcza z sektora MŚP, konieczność wcześniejszego sfinansowania tak wysokich kosztów może stanowić istotną barierę w skutecznej obronie.

2. Język postępowania jako bariera gospodarcza

Postępowanie było prowadzone po niemiecku, a pełnomocnikami FAKRO byli niemieccy prawnicy. Wniosek o zapewnienie tłumaczenia dla przedstawicieli FAKRO obecnych na rozprawie jako wsparcie merytoryczne dla prawników został oddalony, a sąd wskazał, że strona może zapewnić tłumacza na własny koszt. W sporach patentowych barierą nie jest jednak wyłącznie sam język. Istotnym wyzwaniem jest również znalezienie tłumacza, który potrafi poprawnie przełożyć skomplikowaną terminologię techniczną i patentową podczas rozprawy.

3. Forum shopping – dlaczego miejsce sporu ma znaczenie?

Choć jednym z pozwanych była polska spółka, sprawa była rozpoznawana przez sąd w Hamburgu. Oznacza to konieczność działania w obcym środowisku prawnym i zmusza do korzystania z zagranicznych pełnomocników. W tym kontekście warto pamiętać, że właściwość oddziału UPC zależy nie tylko od siedziby pozwanego, ale również m.in. od miejsca, w którym doszło lub mogło dojść do naruszenia patentu. W praktyce stwarza to powodowi możliwość wyboru spośród kilku potencjalnie właściwych jurysdykcji (forum shopping), co może prowadzić do kierowania spraw do oddziałów zlokalizowanych w państwach, w których koszty obsługi prawnej są szczególnie wysokie. Dla pozwanego oznacza to dodatkowe obciążenie finansowe i organizacyjne, niezależnie od merytorycznej zasadności dochodzonych roszczeń.

4. Polska poza UPC – korzyść dla pozwanego

Fakt, że Polska nie uczestniczy w systemie Jednolitego Sądu Patentowego, miał dla FAKRO istotne konsekwencje gospodarcze ponieważ wydane rozstrzygnięcie nie obejmowało swoim zakresem terytorium Polski. W konsekwencji przedsiębiorstwo mogło kontynuować działalność na rynku krajowym oraz nadal funkcjonować na tych rynkach, na których sporny patent nie wywoływał skutków prawnych lub nie podlegał jurysdykcji UPC. Ograniczało to gospodarcze skutki wyroku i zmniejszało ryzyko istotnego zakłócenia działalności przedsiębiorstwa.

5. Presja patentowa

UPC działa relatywnie szybko. Pozew doręczono w sierpniu 2024 r., rozprawa odbyła się we wrześniu 2025 r., a wyrok zapadł w listopadzie 2025 r. Sąd bardzo rygorystycznie podchodzi do terminów i ogranicza możliwość późniejszego przedstawiania nowych dowodów czy argumentów. Postępowanie opiera się na zasadzie „front-loaded”, co oznacza, że strony powinny przedstawić pełną argumentację i główne dowody już na samym początku sporu. W praktyce oznacza to również konieczność bardzo szybkiego zgromadzenia dokumentów i materiałów mogących podważać ważność patentu. Jest to szczególnie trudne w sprawach patentowych, ponieważ skuteczna obrona często wymaga przeprowadzenia analizy bardzo obszernego stanu techniki, obejmującego tysiące patentów, zgłoszeń patentowych oraz innych publikacji technicznych z wielu jurysdykcji i w różnych językach. Konieczność wykonania tak szeroko zakrojonych analiz w bardzo krótkim czasie istotnie zwiększa koszty postępowania i może utrudniać skuteczną obronę, zwłaszcza małym i średnim przedsiębiorstwom.

6. Patent jako narzędzie walki konkurencyjnej

W sprawie FAKRO sąd uznał, że doszło do naruszenia patentu i oddalił żądanie jego unieważnienia. Ostatecznie strony zawarły ugodę przed rozpoznaniem sprawy przez sąd odwoławczy.

Niezależnie od oceny konkretnego sporu, sprawa pokazuje, że patent może być nie tylko prawem wyłącznym, ale również bardzo skutecznym narzędziem oddziaływania na konkurenta. Ogromna liczba zarejestrowanych patentów, często formułowanych w sposób nieprecyzyjny i publikowanych w różnych językach, znacząco utrudnia przedsiębiorcom ocenę ryzyka naruszenia cudzych praw. W konsekwencji już samo ryzyko wszczęcia postępowania oraz perspektywa poniesienia wysokich kosztów obrony mogą wywoływać efekt odstraszający, zwłaszcza wobec małych i średnich przedsiębiorstw, zniechęcając je do podejmowania działalności innowacyjnej. Przymus profesjonalnej reprezentacji oznacza konieczność korzystania z zagranicznych pełnomocników lub europejskich rzeczników patentowych posiadających uprawnienia do występowania przed UPC. Zwiększa to koszty prowadzenia sporów oraz utrudnia dostęp do wymiaru sprawiedliwości.

Tym samym rozwiązanie, którego celem było zwiększenie ochrony innowacji poprzez wprowadzenie jednolitej ochrony patentowej, może w praktyce prowadzić do skutków odwrotnych od zamierzonych, stając się czynnikiem zniechęcającym do inwestowania w nowe rozwiązania i ich komercjalizacji.